Starlink İran’da Yasaklı Olmasına Rağmen Gizlice Yayılıyor

İnternet erişiminin iki aydan fazla süredir kesildiği İran’da, yasaklanmasına rağmen Starlink uydu internet teknolojisi hızla yayılıyor. BBC'ye konuşan ve kimliği değiştirilmiş Sahand adlı bir İranlı, ülkeye gizlice Starlink cihazları sokan bir ağın parçası olduğunu belirtti.

Sahand, İran rejiminin kendisini tespit etmesi halinde, ülkedeki iletişimde bulunduğu kişilere zarar verebileceğinden endişe ediyor. "Tek bir kişiyi dahi internete bağlayabiliyorsa, buna değdiğini düşünüyorum" diyor.

İnternet Kesintisinin Nedeni ve Sonrası

İran’da internet kesintisi, 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in düzenlediği saldırıların ardından başladı. Öncesinde Ocak ayında gerçekleşen protestolarda da dijital erişim kısıtlanmıştı. Human Rights Activists News Agency (HRANA) verilerine göre, bu süreçte 6 bin 500’den fazla protestocu hayatını kaybetti, 53 bin kişi gözaltına alındı.

İran yetkilileri, savaş koşullarında güvenlik gerekçeleriyle interneti kapattıklarını, amaçlarının gözetleme, casusluk ve siber saldırıları engellemek olduğunu açıkladı.

Starlink Terminaleri ve Kaçak Ağ

Elon Musk'ın SpaceX şirketine ait Starlink cihazları, İran’daki sansürü aşmanın en güvenilir yollarından biri olarak görülüyor. Beyaz ve düz terminaller, uydu ağına bağlanarak yerel interneti tamamen atlatmayı sağlıyor. Sahand’a göre, her terminal birkaç kişinin aynı anda internete bağlanmasına olanak tanıyor.

Sahand, cihazların sınırlar üzerinden karmaşık yöntemlerle ülkeye sokulduğunu ancak detay vermekten kaçındığını belirtti. Ocak ayından bu yana İran’a 12 cihaz gönderdiğini ve daha fazlasını kaçırmak için aktif yollar aradıklarını ifade etti.

Yasa ve Tutuklamalar

İran hükümeti, geçen yıl Starlink cihazlarının kullanımı, satışı ve alımına karşı iki yıla kadar hapis cezası getiren yasalar çıkardı. 10’dan fazla cihazın dağıtımı ya da ithalatı halinde ceza 10 yıla kadar yükseliyor. Devlete bağlı medya, son olarak "uydu internet ekipmanı ithal etmek" suçuyla 4 kişinin tutuklandığını duyurdu. Bazı iddianamelerde yasa dışı silah bulundurma ve düşmana bilgi gönderme suçlamaları da yer aldı.

Buna rağmen, İran’da Starlink terminal talebi devam ediyor. Bazı satışlar NasNet adlı Farsça Telegram kanalından yapılıyor. BBC’ye konuşan bir gönüllü, yaklaşık 2.5 yılda buradan 5 bin cihazın satıldığını söyledi.

İnternetin Katmanlı Yapısı ve Kısıtlamalar

İran’ın internet sistemi "katmanlı" olarak tanımlanıyor. Yerel ağ üzerinden devlet medyası, bankacılık ve ulaşım gibi hizmetlere erişim sağlanırken, küresel internete erişim büyük oranda engelleniyor. Instagram, Telegram, YouTube ve WhatsApp gibi platformlar yasaklı ve erişim ücretleri yüksek. VPN kullanımı yaygın olsa da ekonomik koşullar nedeniyle herkes bu imkana sahip değil.

Şu anda sadece az sayıda devlet yetkilisi ve gazetecinin küresel internete sınırsız erişimi olan "beyaz SIM kartlar" bulunuyor.

Starlink ve İnsan Hakları

Elon Musk, 2022’de Mahsa Amini’nin gözaltında ölmesi sonrası patlak veren protestolarda yaşanan internet kesintileri üzerine Starlink’i İran’da etkinleştirdiğini açıklamıştı. O tarihten bu yana özellikle internet karartmaları sırasında Starlink kullanımı arttı.

Sahand ve ekibi, kullanıcıların gizliliği için uydu teknolojisiyle birlikte VPN kullanımını öneriyor, ancak ekonomik kriz nedeniyle bunun karşılanması zor.

Sahand, operasyonun yurt dışındaki İranlılar ve yardım etmek isteyen gönüllüler tarafından finanse edildiğini, hiçbir devlet desteği almadıklarını belirtiyor. Terminallerin, bilgi paylaşımı için internete ihtiyaç duyan kişilere gönderildiğini vurguluyor.

Tutuklamalar ve Rejim Baskısı

Bir dijital haklar grubu, terminallere sahip olmaktan dolayı en az 100 kişinin tutuklandığını tahmin ediyor. Sahand, tutuklanan bazı kişileri tanıdığını ancak cihazları kendilerinden temin etmediklerini söyledi.

Amerikalı-İranlı Yasmin ise İran’da ailesinden bir erkek üyenin Starlink terminaline sahip olduğu gerekçesiyle casusluk suçlamasıyla tutuklandığını aktardı.

BBC, İran yönetimine Starlink kullanımına ilişkin cezaların neden bu kadar ağır olduğunu sormasına rağmen yanıt alamadı.

Ekonomik Etkiler ve Hükümetin Tepkisi

Hükümet, internet kesintilerinin bazı işletmeleri olumsuz etkilediğini kabul etti. Ocak ayında bir bakan, karartmanın ekonomiye günlük 50 trilyon riyal (35 milyon dolar, 1,5 milyar TL) zarar verdiğini açıkladı. Son dönemde "Internet Pro" adıyla belirli işletmelere sınırlı küresel internet erişimi sağlandı.

Hükümet sözcüsü Fatemeh Mohajerani, amacın kriz sırasında iş bağlantılarını sürdürmek olduğunu ve iletişim adaletsizliğine karşı olduklarını belirtti. Durumun normalleşmesiyle internet erişiminin de değişeceğini ifade etti.

Uluslararası İnsan Hakları Perspektifi

Dijital haklar grubu Access Now'un bölgesel politika direktörü Marwa Fatafta, iletişim karartmalarının insan haklarının açık ihlali olduğunu ve asla haklı gösterilemeyeceğini söyledi. 2025’te 52 ülkede 313 internet karartması yaşandığını, bunun da kayıtların tutulmaya başlandığı 2016’dan bu yana en yüksek seviyede olduğunu belirtti.

Abdorrahman Boroumand İnsan Hakları Merkezi icra direktörü Roya Boroumand, İran’da bilgi boşluğunun devletin kendi anlatısını yansıtmasına imkan tanıdığını, protestocuların ve mağdurların susturulduğunu vurguladı.

Motivasyon ve Riskler

Sahand için bu durum büyük bir motivasyon kaynağı. "İran rejimi, internet kesintisi sırasında insanları öldürebileceğini gösterdi. İranlıların saha gerçeklerini aktarabilmesi hayati önem taşıyor," diyor.

Kaçak ağın bir parçası olan gönüllüler riskin farkında ancak "mücadele etmeleri" gerektiğini düşünüyorlar.