İranlılar İnternet Yasağını Aşmak İçin Irak Sınırında Risk Alıyor

İran'da Kürt bölgesine yakın yaşayan bazı vatandaşlar, Tahran yönetiminin aylardır devam eden internet kesintileri sebebiyle dış dünya ile bağlantılarını büyük ölçüde kaybetti. Bu nedenle, internete erişim sağlamak amacıyla komşu Irak bölgesine geçiyor veya sınır hattında toplanıyorlar.

Yetkililer Güvenlik Endişelerini Gerekçe Gösteriyor

İranlı yetkililer, internet kısıtlamalarının sebebi olarak "güvenlik kaygılarını" ve "siber savaşa karşı mücadeleyi" gösteriyor. Ancak vatandaşlar, bu kesintilerin onları bağımsız haber kaynaklarından mahrum bıraktığını, yurtdışındaki aile üyelerine ulaşmayı imkânsız hale getirdiğini ve birçok kişinin geçim kaynaklarını etkilediğini ifade ediyor.

Yetkililer ayrıca, VPN hizmetleri ve Starlink uydu interneti gibi araçları kullanarak internete erişmeye çalışan İranlıları suç kapsamına aldı.

Sınır Kentlerinde İnternet Erişimi İçin Yeni Yöntemler

Baneh kentinde yaşayan ve güvenlik nedeniyle isminin açıklanmasını istemeyen bir kişi Euronews'e yaptığı açıklamada, "Savaş başladıktan sonra İran'da internet tamamen kapatıldı ve ülke içi ile dışı arasında neredeyse hiç iletişim kalmadı" dedi.

Türkiye, İran ve Irak arasında yaklaşık 1600 kilometre uzunluğunda bir sınır bulunuyor. Yaklaşık 100 bin nüfuslu Baneh, en yakın sınır kapısına sadece 30 kilometre uzaklıkta yer alıyor.

Baneh'de ekonomik faaliyetlerin büyük kısmı ticarete bağlı olduğu için, birçok tüccar ve esnaf işlerini sürdürebilmek adına komşu ülkelerden temin ettikleri Irak SIM kartlarına yöneldi. Bu kartlar, İran'ın sınır bölgelerinde kısmi kapsama alanı sunuyor.

İnternet Erişimi İçin Sınır Hattında Toplanıyorlar

Bazı sınır kasabalarının sakinleri zaten Irak SIM kartlarına sahip ya da bu kartları almak için Irak'a seyahat ediyor. Sınır ötesi sinyallerin daha güçlü olduğu bölgelerde insanlar, yurtdışındaki akrabalarını arayarak ya da işlerini sürdürmeye çalışıyor.

Baneh'in birkaç kilometre dışında, sınır hattına yakın bir yerde doğaçlama bir internet erişim noktası oluştu. Buraya gidenlerin sayısı giderek arttı ve küçük bir baraka inşa edilerek, mobil internet Wi-Fi aracılığıyla başkalarına saatlik ücret karşılığında sunulmaya başlandı.

Yetkililerin Baskıları ve Tutuklamalar

İranlı yetkililer, bölgeye düzenledikleri baskınlarla 50'den fazla kişiyi tutukladı ve cep telefonlarına el koydu. Bir Baneh sakini, "Ajanlar tutuklananların telefonlarında bulunan tüm verileri inceledi ve sınır hattına yaklaşan ya da Irak SIM kartı kullananların sert bir tepkiyle karşılaşacağı uyarısında bulundu" dedi.

Tutuklananlardan birçoğu, yalnızca yurtdışındaki akrabalarını aramak ya da işlerini yürütmek için internete erişmek isteyen tüccarlar ve iş insanlarıydı. Çoğu, yazılı taahhütname imzaladıktan sonra serbest bırakıldı. Euronews'in görüştüğü tanıklara göre yaklaşık 10 kişi hâlâ gözaltında bulunuyor.

Baskılar, sınır geçişlerinde de temkinliliği artırdı. Bir tanık, "Güvenlik hassasiyetleri nedeniyle insanlar bazı sınır geçişlerinden kaçınıyor, seyahat edenlerin çoğu da tutuklanmamak için cep telefonları ve dizüstü bilgisayarlarını siliyor" diye belirtti.

Azınlık İçin İnternet Erişimi

Son aylarda sadece az sayıda İranlı, pahalı veya resmi olarak yasaklanmış yollarla küresel internete erişebildi. Sınırlı sayıda işletme lisansı sahibi, yetkililerin "pro internet" adını verdikleri pakete kayıt yaptırabiliyor. Ancak bu 50 gigabaytlık paket, yaklaşık 2,8 milyon tümene (güncel döviz kuru ile yaklaşık 15 euro) mal oluyor ve kayıt ücretleri ayrıca tahsil ediliyor.

Çoğu işçinin aylık maaşı 20 milyon tümene (110 euro) ulaşmadığı için bu maliyet erişimi zorlaştırıyor. Seçkin bir azınlık ise özel SIM kartlar ya da ayrıcalıklı gazetecilik erişimi yoluyla internete erişebiliyor. Bu kullanıcıların bir kısmı ise, çoğu İranlının erişemediği ya da çevrimiçi faaliyetlerinin izlendiği endişesiyle bu imkânı kullanmaktan kaçınıyor.

VPN fiyatları, internet kesintisinin başında hızla yükselmiş, arzın artmasıyla birlikte düşüşe geçmiş durumda. Kaçak sayılan sınırlı sayıda Starlink cihazı dolaşımda ancak bunların kullanımı kovuşturma riski taşıyor ve şimdiden bir kişinin hayatına mal oldu.

Geçtiğimiz günlerde, 40 yaşındaki Tahranlı bir iş adamı, Starlink cihazlarının kullanımıyla ilgili suçlamalar nedeniyle tutuklu bulunan kardeşinin davasını takip etmek üzere gittiği güvenlik güçleri tarafından gözaltına alınmasının ardından hayatını kaybetti.

İnternet Kısıtlamalarının Ekonomik Etkileri

Euronews'e konuşan Serdeşli bir sakin, sınır bölgelerindeki erişim koşullarının şu anda "biraz daha iyi" olduğunu, ancak bu imkânlara sahip olmayan çoğu kişinin İran'ın yerel "ulusal internetini" kullandığını ve kısıtlamaların kaldırılmasını beklediğini söyledi.

İran Ticaret Odası ekonomi komisyonu başkanı Afshin Kalahi, yerel medyaya verdiği demeçte, internet erişim kesintisinin İran ekonomisine günlük 30 ila 40 milyon dolar (25,5 ila 34 milyon euro) arasında doğrudan zarar verdiğini belirtti.

İran İletişim Bakanlığı ise işletmelerin günlük yaklaşık 600 milyar tümene (30,3 milyon euro) iş kaybı yaşadığını aktardı. Bakanlık, çoğunluğu orta ve alt sınıftan yaklaşık 10 milyon kişinin işlerinin dijital iletişime bağlı olduğunu ifade etti.