İran'da Starlink ile İnternet Erişimi ve Kaçakçılık Artıyor

İran'da iki aydan uzun süredir devam eden internet erişim kesintisinin ardından, yasadışı uydu internet teknolojisi Starlink'in ülkeye gizlice sokulmasıyla ilgili faaliyetler hız kazandı. Starlink cihazları, İran'ın sıkı internet sansürünü aşmanın en güvenilir yollarından biri olarak görülüyor.

Starlink Cihazlarının Ülkeye Gizlice Getirilmesi

Sahand adını kullanan bir İranlı, BBC'ye verdiği röportajda, Starlink cihazlarını ülkeye kaçak yollarla sokan ağın parçası olduğunu belirtti. Sahand, bu operasyonun çok karmaşık olduğunu ve cihazların sınırlar üzerinden gizlice getirildiğini söyledi. Ocak ayından bu yana İran'a 12 cihaz gönderdiğini ve daha fazlasını kaçırmak için yeni yollar aradıklarını ifade etti. Sahand ve ekibi, bu faaliyetlerin devlet tarafından tespit edilmesi halinde ülkedeki temaslarda bulunanların da cezalandırılabileceği endişesini taşıyor.

İnternet Kesintileri ve İnsan Hakları İhlalleri

İran'da internet kesintileri, 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in saldırılarına bağlı olarak başladı ve daha önce Ocak ayında ülke genelindeki protestolar sırasında dijital kesintiler yaşanmıştı. Human Rights Activists News Agency (HRANA) verilerine göre, protestolarda 6 bin 500'den fazla kişi hayatını kaybetti ve 53 bin kişi gözaltına alındı. Yetkililer, bu kesintilerin güvenlik gerekçeleriyle yapıldığını, amaçlarının gözetleme, casusluk ve siber saldırıları engellemek olduğunu belirtiyor.

Starlink’in Rolü ve Yasal Durum

Elon Musk'ın SpaceX şirketine ait Starlink uydu ağı, kullanıcıların İran'ın yerel internet sansürünü tamamen aşmasını sağlıyor. Her Starlink terminaline birden fazla kişi aynı anda bağlanabiliyor. İran hükümeti, geçen yıl Starlink cihazlarını kullanmayı, satın almayı veya satmayı iki yıla kadar hapis cezasıyla suç haline getirdi. 10'dan fazla cihaz dağıtımı veya ithalatı ise 10 yıla kadar hapis cezası gerektiriyor. Devlete bağlı medya, son dönemde uydu ekipmanı ithalatı nedeniyle yabancı uyruklu dört kişinin tutuklandığını açıkladı.

Talep ve Satış Kanalları

İran'da Starlink cihazlarına talep devam ediyor. Bazı satışlar NasNet adlı Farsça Telegram kanalı üzerinden gerçekleşiyor. Bu kanal üzerinden yaklaşık 2,5 yıl içinde 5 bin civarında Starlink terminali satıldığı belirtiliyor. İnsan hakları örgütü Witness ise Ocak ayında ülkede en az 50 bin Starlink terminali bulunduğunu tahmin etmişti.

İnternetin Katmanlı Sistemi ve Erişim Kısıtlamaları

İran'ın internet altyapısı, devlet kontrolünde katmanlı bir sistem olarak tanımlanıyor. Yerel ağda bankacılık, ulaşım, yemek teslimatı ve devlet medyası gibi hizmetlere erişim sağlanıyor. Küresel internet erişimi ise ciddi şekilde kısıtlanmış durumda, Instagram, Telegram, YouTube ve WhatsApp gibi birçok platform engelleniyor. Sadece bir grup devlet yetkilisi ve bazı gazeteciler, “beyaz SIM kartlar” sayesinde sınırsız küresel internete erişebiliyor.

İnsan Hakları ve Dijital Haklar Perspektifi

BBC Dünya Servisi’ne konuşan dijital haklar grubu Access Now’un bölgesel politika direktörü Marwa Fatafta, iletişim karartmalarını insan haklarının açık ihlali olarak nitelendirerek, bu durumun asla haklı gösterilemeyeceğini belirtiyor. Access Now verilerine göre, 2025 yılında 52 ülkede 313 internet karartması yaşandı ve bu, kayıtların tutulmaya başlandığı 2016’dan beri en yüksek seviye.

Abdorrahman Boroumand İnsan Hakları Merkezi'nin icra direktörü Roya Boroumand, İran'da bilgi boşluğunun devletin kendi anlatısını yaymasına olanak tanıdığını, mağdurların ve bilgili kaynakların susturulmasına yol açtığını vurguluyor.

Starlink Kullanıcılarına Yönelik Tutuklamalar

Dijital haklar grubuna göre, Starlink terminali bulunduran en az 100 kişinin tutuklandığı tahmin ediliyor. Sahand, bazı tanıdıklarının cihaz sebebiyle tutuklandığını ancak kendisinden cihaz temin etmediklerini belirtiyor. Amerikalı-İranlı Yasmin ise ailesinden bir erkeğin Starlink terminaline sahip olduğu gerekçesiyle casusluk suçlamasıyla tutuklandığını aktarıyor.

Hükümetin Açıklamaları ve Ekonomik Etkiler

İran hükümeti, internet kesintilerinin bazı işletmeleri ciddi şekilde etkilediğini kabul ediyor. Ocak ayında bir bakan, internet karartmasının ekonomi için günlük maliyetinin en az 50 trilyon riyal (35 milyon dolar) olduğunu açıkladı. Hükümet, belirli işletmelere sınırlı küresel internet erişimi sağlayan "Internet Pro" programını başlattı.

İran hükümet sözcüsü Fatemeh Mohajerani, amacın kriz sırasında iş bağlantısını sürdürmek olduğunu ve iletişim adaletsizliğine karşı olduklarını ifade etti. Durumun normale dönmesiyle internet erişiminin de değişeceğini belirtti.

Starlink’in Önemi ve Sahand’ın Motivasyonu

Sahand, Starlink cihazlarının yurt dışındaki İranlılar ve ülke içindeki destekçiler tarafından finanse edildiğini, hiçbir devlet kurumundan fon almadıklarını söylüyor. Terminallerin, saha gerçeklerini uluslararası kamuoyuyla paylaşacak kişilere gönderildiğini vurguluyor. Sahand, “İran rejimi kesinti sırasında öldürebileceğini gösterdi. İranlıların sahadaki gerçek durumu aktarabilmesi hayati önemde” diyor.

Starlink kaçakçılığına katılan gönüllülerin risklerin farkında olduğunu belirten Sahand, bu mücadelenin gerekli olduğunu ifade ediyor.