Gümrük Savaşında Kazanan Yapay Zeka ve Yeni Ticaret Dinamikleri

Kurtuluş Günü'nden bu yana geçen bir yıl içinde, ABD Başkanı Donald Trump'ın Beyaz Saray Gül Bahçesi'nde 50'den fazla ülkeye karşı karşılıklı gümrük vergileri uygulama kararının ardından küresel ticaret beklenenin aksine durmadı. McKinsey Global Institute'un Mart 2026'da yayımladığı "Geopolitics and the Geometry of Global Trade" (Jeopolitik ve Küresel Ticaretin Geometrisi) raporu, küresel ticaretin ABD-Çin arasında yaşanan gerginliğe rağmen büyümeye devam ettiğini ortaya koydu.

ABD-Çin Ticaretinde Dönüşüm ve Yeni Tedarik Zincirleri

Rapora göre, ABD ile Çin arasındaki doğrudan ticaret yaklaşık %30 azaldı ve Çin'in ABD'ye ihracatı 130 milyar dolar (112,3 milyar avro) geriledi. McKinsey raporunun yazarlarından Tiago Devesa, bu düşüşün gümrük vergilerinin yürürlüğe girmesinden önce başladığını belirtti. ABD'nin Çin'den tedarikini azaltmasıyla Güneydoğu Asya ülkeleri, özellikle Vietnam, Tayland ve Malezya, ABD talebinin önemli bir bölümünü üstlendi. ASEAN ülkelerinin ihracatı %14 artarken, Hindistan da ABD'ye akıllı telefon ihracatını 15 milyar dolar (13 milyar avro) artırarak önemli bir rol oynadı.

Çin'in Dış Ticaret Fazlası ve ABD'nin Gerçekleri

Çinli şirketler, "fabrikalara fabrika" modeline yönelerek sanayi bileşenleri ve yatırım malları ihracatını artırdı ve toplam dış ticaret fazlası rekor seviyeye ulaştı. Buna karşılık, ABD'de dış ticaret açığı 2025 yılında 901,5 milyar dolar (779 milyar avro) olarak gerçekleşti; bu rakam 2024'e kıyasla sadece %0,2 azalma gösterdi. ABD-Ticaret Bakanlığı verileri, açığın Çin'den diğer ülkelere, özellikle Vietnam ve Tayvan'a kaydığını ortaya koydu.

Yapay Zeka Ticaretini Canlandırdı

ABD, 2025 yılında yeni veri merkezi kapasitesinin yaklaşık yarısını sağlayarak yapay zeka (YZ) ile ilgili ürünlere olan talebi artırdı. McKinsey'nin hesaplamalarına göre, YZ bağlantılı mal ihracatı toplam ticaret artışının üçte birini oluşturdu ve bu ürünler küresel ticaretin %35'inden fazlasını teşkil etti. Özellikle Tayvan, Güney Kore ve Güneydoğu Asya üretim merkezleri, bu ürünleri dünya pazarlarına sundu; akışların en büyük kısmı ABD'ye yöneldi. Raporda, YZ yatırımlarının ticaret kalıplarında kalıcı bir etki yarattığı ve geleneksel ticaret rotalarının daraldığı bir dönemde bile bu ivmenin sürdüğü vurgulanıyor.

Avrupa Birliği'nin Çifte Zorlukları

McKinsey raporu, Avrupa Birliği'nin hem Çin ile ticaret açığının büyümesi hem de ABD ile olan ticaret fazlasının daralması nedeniyle "çifte kıskaca" maruz kaldığını gösteriyor. 2025'te AB'nin ABD'ye otomobil ihracatı %17 azalırken, Çin'e otomobil sevkiyatları %30'dan fazla düştü. Çin yapımı elektrikli araçların Avrupa pazarındaki ithalatı ise yaklaşık %50 artarak 800 bini aştı. Almanya, ilk kez Çin'den daha fazla otomobil ithal ederken ihracatında düşüş yaşadı. AB'nin imalat ticaret fazlası yaklaşık 40 milyar dolar (34,5 milyar avro) azaldı.

AB'nin Ticaret Stratejileri ve Yeni Anlaşmalar

AB, bu kırılganlığı azaltmak için Ocak 2026'da Hindistan ve Mercosur ile önemli ticaret anlaşmaları imzaladı. Hindistan ile otomobil gümrük vergileri beş yıl içinde %110'dan %10'a indirildi, Mercosur anlaşması ise otomotiv ve ilaç gibi ürünlerde engelleri azalttı. Ayrıca, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in ziyaretinde Avustralya ile yeni serbest ticaret anlaşması duyuruldu. Bu anlaşmalar, AB'nin dış ticaretinin yaklaşık üçte birini oluşturan ABD ve Çin'e bağımlılığını azaltma yönünde adımlar olarak değerlendiriliyor. Devesa, Hindistan ve Mercosur pazarlarının henüz sınırlı büyüklükte olduğunu ancak hızlı büyüyerek AB'nin ürün ve hizmetleriyle tamamlayıcı nitelikte olduğunu belirtti.

"Yapay zeka patlaması, önümüzdeki yıllarda ticareti yeniden tanımlamaya devam edecek uzun vadeli bir dalga; gümrük vergileri ise geçen yılın sarsıcı bir sıçramasıydı." – Tiago Devesa, McKinsey Global Institute