Uygulama mağazalarında yaş doğrulama tartışması: Çocukları sosyal medyadan koruyabilir mi?

Avrupa'da çocukların sosyal medya erişiminin sınırlandırılması konusu gündemdeyken, teknoloji şirketleri sorumluluğun uygulama mağazalarına verilmesini öneriyor. Meta, ebeveynlerin çocuklarının sosyal medya uygulamalarını indirme taleplerini onaylama ya da reddetme hakkı olması ve bu süreçte yaş doğrulamasının yapılmasının gerektiğini savunuyor.

Snap Inc. ise uygulama mağazası üzerinden yapılacak doğrulamanın, cihazlardan alınan yaş sinyallerini daha tutarlı hale getirerek, yaş sınırının altındaki kullanıcıların uygun olmayan uygulamalardan uzak tutulmasına yardımcı olabileceğini belirtiyor.

Uzmanlar uyarıyor: Tek başına yeterli değil

Ancak Euronews Next’e konuşan uzmanlara göre, bu yaklaşım çevrimiçi ortamda tam anlamıyla güvenliği sağlayamıyor. European Digital Rights politika danışmanı Simeon Debrouwer, "Ebeveyn denetimi, kontrolün sizde olduğu izlenimini verse de sistemik sorunlara ve bağımlılık yaratan özelliklere dokunmuyor" ifadelerini kullandı.

Uygulama mağazası denetiminin sınırları

Dünya genelinde Apple’ın App Store’u ve Google’ın Play Store’u pazarın büyük bölümünü elinde tutuyor. Her iki platform da ebeveyn kontrol araçları sunuyor. Apple’ın "Satın Alma İzni İste" özelliği, çocuk bir uygulama indirmeye çalıştığında ebeveye bildirim gönderiyor ve izin verilmesine olanak tanıyor. Ayrıca çocuk hesapları oluşturularak yaşa dayalı içerik kısıtlamaları uygulanabiliyor.

Google’ın Family Link aracı ise ebeveynlere ekran süresi sınırları koyma, içerik filtreleri ayarlama ve çocuklarının konumunu takip etme imkanı veriyor.

California Üniversitesi Berkeley’den araştırma direktörü Serge Egelman, bu modelde ebeveyn otoritesinin genellikle indirme düğmesiyle sınırlı kaldığını belirterek, "Bir kez uygulama indirildikten sonra ebeveyn kontrollerinin çoğu sona eriyor. Uygulamanın içeriğini kontrol etmenin pek yolu yok" dedi.

Ayrıca ebeveynlerin bu araçları etkili kullanamayabileceği ve yanlışlıkla uygun olmayan uygulamalara onay verebileceği ifade ediliyor.

Farklı aile yapıları ve kısıtlamaların etkisi

Oxford Internet Institute yapay zeka alanında doçenti Ekaterina Hertog, uygulama mağazası kısıtlamalarının farklı aile yapılarında baskı yaratabileceğini belirtiyor. "Bu kısıtlamalar, çocukları için ne kadar zaman ayırabiliyor olurlarsa olsunlar, farklı durumdaki aileler için etkili olmalı" diye konuştu.

Çocukların denetimleri aşma yöntemleri

Çocuklar, ebeveynlerinin telefonundan izin almadan indirme isteğini onaylamak veya denetimleri devre dışı bırakmak için çeşitli yöntemler bulabiliyor. Debrouwer, "En bilinen yöntem telefonu fabrika ayarlarına döndürmek" diyerek, bu işlemin ebeveyn denetimlerini kaldırdığını anlattı.

Teknolojiye hakim çocuklar, alternatif işletim sistemleri kurarak F-Droid gibi açık kaynak uygulama mağazalarına erişim sağlayabiliyor. Debrouwer, "Çocuklar teorik olarak istedikleri uygulamayı başka bir mağazadan yükleyebilir" dedi.

Uygulama mağazalarında yaş sınırı uygulansa da, çocukların masaüstü bilgisayarlar üzerinden sosyal medya sitelerine erişimini engellemek mümkün olmuyor.

Yaş doğrulamada teknik zorluklar

Hertog, yaş doğrulamanın nasıl yapılacağı konusunda henüz net bir yöntem üzerinde anlaşılmadığını belirtti. Fotograflar veya yüz taraması gibi yöntemlerin çocuklar tarafından sahte görseller üretilerek aşılabileceği uyarısında bulundu.

ABD ve Avrupa'da düzenleyici gelişmeler

ABD'de Utah, Louisiana, California ve Teksas gibi eyaletlerde 18 yaş altı kullanıcılar için uygulama mağazalarında yaş kontrolü zorunluluğu getiren yasalar kabul edildi veya gündemde. Ancak Teksas'taki yasa ifade özgürlüğü endişeleri nedeniyle federal bir yargıç tarafından durduruldu.

ABD Senatosu'nda ise App Store Accountability Act (Uygulama Mağazası Sorumluluğu Yasası) olarak bilinen ve kullanıcıların hesap açarken yaşlarını doğrulamalarını zorunlu kılacak bir tasarı inceleniyor.

Avrupa Birliği'nde ise uygulama mağazalarını doğrudan düzenleyecek hukuki bir zemin henüz yok. Debrouwer, 2026 sonunda yürürlüğe girmesi beklenen Dijital Dürüstlük Yasası'nın (Digital Fairness Act) zararlı tasarım özelliklerine müdahale ederek tüketicilerin çevrimiçi koruma düzeyini artırmayı hedeflediğini söyledi.

Debrouwer, KVKK'nın 6 sosyal medya platformunda çocuk güvenliği için başlattığı inceleme gibi mevcut mevzuatların sıkı uygulanmasıyla risklerin azaltılabileceğini ve hükümetlerin başarı ölçütlerini yeniden gözden geçirmesi gerektiğini belirtti. "Çocukları platformlardan uzaklaştırmak, platformların verdikleri zararın hesabını vermekten kaçınmak anlamına geliyor" diye ekledi.