Orta Asya'da Sentetik Uyuşturucu ve Dijital Suçlarla Mücadelede Yeni Dönem Başlıyor

Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) tarafından yayımlanan Dünya Uyuşturucu Raporu 2025'e göre, dünya genelinde geçen yıl 300 milyondan fazla kişi uyuşturucu madde kullandı ve bağımlılıktan kaynaklanan ölümler yıllık yaklaşık 600 bin kişiye ulaştı.

Sentetik uyuşturucuların hızla yayılması ve genç kullanıcı sayısının artması sorunun niteliğini değiştirirken, uyuşturucu ticareti geleneksel kaçakçılık yollarından dijital platformlara ve karmaşık finansal sistemlere kayıyor. Bu yeni tehdit, takibini zorlaştırıyor ve daha parçalı bir hal alıyor.

Semerkant'ta Bölgesel Forum

Bu mesele, BM, Avrupa Birliği ve bölgesel ortakların temsilcilerini bir araya getiren halk sağlığı ve güvenliği odaklı sınır ötesi uyuşturucu tehdidiyle mücadele forumunda Semerkant'ta ele alındı.

Özbekistan Cumhurbaşkanlığı İdaresi Başkanı Saida Mirziyoyeva, uyuşturucu kaçakçılığının giderek daha fazla şifreli iletişim, çevrimiçi platformlar ve yasa dışı finansal akışlarla bağlantılı hale geldiğine dikkat çekti.

Özbekistan'ın Ulusal Önlemleri

Özbekistan, uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadeleyi ulusal öncelik olarak belirledi. Son yıllarda 20'den fazla yasal düzenleme yürürlüğe kondu ve 2024'te önleme, koordinasyon ve yaptırım odaklı ulusal strateji başlatıldı.

Resmi rakamlara göre, geçen yıl uyuşturucuyla bağlantılı 15 binden fazla suç tespit edildi ve yaklaşık 3,5 ton uyuşturucu, sentetik maddeler de dahil olmak üzere ele geçirildi. Yetkililer, gençlerin bu süreçte giderek daha fazla yer almasının endişe verici olduğunu belirtiyor; suçların yaklaşık üçte biri 15-30 yaş arasındaki bireylerden oluşuyor.

Orta Asya'nın Değişen Uyuşturucu Rotası

Uzmanlar, Orta Asya'daki uyuşturucu ticaretinin niteliğinin hızla değiştiğini vurguluyor. Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi Geçici İcra Direktörü Bo Mathiasen, son beş yılda bölgedeki kaçakçılık rotalarının değiştiğini belirtti.

Afganistan'daki afyon üretiminde sert bir düşüş yaşanırken, bunun yerini artan sayıda metamfetamin laboratuvarı aldı. Gençler artık piyasada opiyatlara eskisi kadar fazla erişim sağlamıyor, daha çok yeni sentetik uyuşturucularla karşılaşıyor.

Orta Asya, hem transit koridor hem de büyüyen bir tüketim pazarı konumunu güçlendiriyor. Artan ticaret hacmi ve ülkeler arası koordinasyon eksiklikleri, kaçakçılar için yeni fırsatlar yaratıyor. Bu nedenle sınır ötesi iş birliğini güçlendirmeye yönelik ortak operasyon birimleri kurulması ve istihbarat paylaşımının hızlandırılması çalışmaları sürüyor.

Teknoloji ve Suç Örgütleri

Kaçakçılık yöntemlerindeki değişim, suç ağlarının kullandığı taktikleri de dönüştürüyor. Uluslararası Uyuşturucu Kontrol Kurulu Geçici Sekreteri Stefano Berterame, suç örgütlerinin yapay zekayı uyuşturucu formüllerini değiştirmek için yoğun şekilde kullandığını, böylece yeni maddelerin yasal denetimleri aşabildiğini açıkladı.

Satışlar giderek çevrimiçi platformlara kaymakta, çoğu zaman şifreli iletişim ve dijital ortamların arkasına gizleniyor. Ödeme yöntemlerinde ise kripto paralar, geleneksel finansal kanalların yerini almaya başladı ve bu durum işlemlerin izlenmesini güçleştiriyor. Bu bağlamda, dijital platformlarda yeni yasal düzenlemeler konusu da önem kazanıyor.

Fentanil gibi yüksek etkili sentetik uyuşturucuların yaygınlaşması da yeni bir zorluk oluşturuyor. Bu maddelerin küçük miktarlarının standart posta hizmetleriyle taşınabiliyor olması tespit süreçlerini zorlaştırıyor. Kolluk kuvvetleri, internet üzerindeki uyuşturucu satışını izlemek için geliştirilmiş takip araçlarıyla binlerce internet sitesini kapattı ancak suç örgütleri hala bir adım önde olmaya devam ediyor.

Özbekistan'ın Dijital ve Mali Önlemleri

Özbekistan, yapay zeka destekli birleşik bir dijital platform oluşturmayı planlıyor. Bu platform, ülkeler arası kolluk kuvveti veri tabanlarını bağlayarak kaçakçılık rotalarının gerçek zamanlı izlenmesini sağlayacak.

Mali akışların engellenmesine yönelik girişimler arasında kripto borsalarında sıkı kimlik doğrulama, offshore yargı bölgeleriyle veri paylaşımının güçlendirilmesi ve şüpheli fonların otomatik bloke edilmesi mekanizmaları bulunuyor. Ayrıca yasa dışı finansal hareketleri küresel ölçekte tespit edecek ve yüksek riskli kurumları işaretleyecek bir sistem önerildi.

Yaptırımların yanı sıra sağlık ve rehabilitasyon alanlarında da artan odaklanma söz konusu. Sentetik uyuşturucu bağımlılığı için ortak tedavi standartları geliştirilmesi ve Semerkant merkezli Orta Asya Narkologlar Birliği kurulması planlanıyor.

Toplum Temelli Önleme Çalışmaları

Uluslararası iş birliğinin yanı sıra toplum düzeyinde önleme faaliyetleri de önemli bir yer tutuyor. Özbekistan Aile ve Kadın Komitesi Birinci Başkan Yardımcısı Umida Abdullaeva, ailelere, kadınlara ve gençlere yönelik farkındalık kampanyalarının ulusal stratejinin temel parçalarından olduğunu belirtti.

Mahalleler, sivil toplum grupları ve yerel yapılar sahada erken tespit ve önleyici faaliyetlerde aktif görev alıyor. Amaç, toplumsal dayanıklılığı artırmak, gençlerin kırılganlığını azaltmak ve uyuşturucu kullanımının toplumsal etkilerini sınırlandırmak.

Orta Asya'nın Çifte Zorluğu

Sentetik uyuşturucuların kaçakçılık düzenini yeniden şekillendirmesiyle sorun giderek küresel bir boyut kazanıyor. Fiziki rotalar, dijital platformlar ve finansal ağlar birleşerek daha karmaşık bir sistem oluşturuyor. Bu durum Orta Asya ülkeleri için iki yönlü zorluk anlamına geliyor: artan iç risklerle mücadele etmek ve bölgenin önemli bir transit bölge olarak kalmasını sağlamak.

Yetkililer, suç örgütleri ile kolluk kuvvetleri arasındaki farkın ancak daha hızlı iş birliği ve daha akıllı araçlarla kapanabileceğini vurguluyor. Bu noktada, siyah şapkalı hacker çetelerinin dijital suçlardaki rolü de önemli bir tehdit olarak öne çıkıyor.